หากเราลองนึกภาพว่า เรากำลังนั่งเติมน้ำมันที่ปั๊มใกล้บ้าน แล้วพบว่าป้ายราคาปรับตัวสูงขึ้นจนน่าตกใจภายในเวลาเพียงไม่กี่วัน ข้อสงสัยแรกที่คิดขึ้นมาได้คงจะเป็น "ทำไมต้องแพงขนาดนี้?" และเมื่อมีคนบอกคุณว่า "น้ำมันดิบส่วนมากมาจากทวีปยุโรป ไม่ใช่จากตะวันออกกลาง" คำถามที่ตามมาก็คือ "แล้วถ้ายุโรปยังส่งออกได้ตามเดิม ทำไมเราถึงต้องแบกรับต้นทุนที่สูงขึ้น?"
นี่คือข้อสงสัยที่กำลังเป็นที่ถกเถียงกันในหมู่ประชาชนทั่วโลก รวมถึงในไอร์แลนด์ที่กำลังรับมือกับปัญหานี้อย่างสาหัส และข้อเท็จจริงไม่ได้เป็นแค่เรื่องของ "น้ำมัน" แต่มันคือ กรณีศึกษาทางเศรษฐศาสตร์ ที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ ผู้ประกอบการ และมนุษย์เงินเดือนในยุคดิจิทัลจำเป็นต้องตระหนักถึง เพราะมันสะท้อนการทำงานของโลกาภิวัตน์ ที่จะส่งผลกระทบต่อทุกการตัดสินใจทางธุรกิจของคุณในอนาคต
เรื่องเข้าใจผิดสุดอันตราย: "น้ำมันในประเทศ" เป็นเพียงภาพลวงตาในเศรษฐกิจโลก
หลายคนมีความเชื่อว่า ถ้าประเทศเราซื้อน้ำมันจากแหล่งใด ราคาก็ควรจะขึ้นอยู่กับแหล่งที่มานั้น เหมือนเวลาเราซื้อข้าวจากชาวนาในจังหวัดใกล้ๆ ราคาก็ไม่ควรจะเปลี่ยนแปลงไปมากถ้าเกิดน้ำท่วมในอีกซีกโลกหนึ่ง
แต่นี่คือความเข้าใจผิดที่ผิดพลาดอย่างมหันต์
ตลาดน้ำมันโลกไม่ได้ทำงานแบบนั้น มันทำงานบนหลักการของ "One Global Market" หรือที่เรียกว่า Global Commodity Market หมายความว่า ไม่ว่าน้ำมันจะถูกผลิตจากทะเลเหนือ ทะเลทรายในตะวันออกกลาง หรือป่าฝนในอเมริกาใต้ ราคาของมันถูกกำหนดโดย อุปสงค์และอุปทานในระดับโลก ไม่ใช่ในระดับท้องถิ่น
- เปรียบเทียบให้เห็นภาพ: ถ้าโลกใบนี้คือบ่อน้ำขนาดมหึมาที่เต็มไปด้วยน้ำมัน ไม่ว่าใครจะนำไปใช้จากมุมไหน ปริมาณน้ำมันโดยรวมก็จะลดลงเท่ากัน
- ผลกระทบแบบโดมิโน: ดังนั้นถ้ามีใครบางคนปิดท่อส่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกพร้อมกัน ทุกประเทศบนโลกก็จะได้รับผลกระทบอย่างถ้วนหน้า
นี่คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับ Strait of Hormuz ในปัจจุบัน
จุดยุทธศาสตร์ฮอร์มุซ - เส้นเลือดใหญ่ของเศรษฐกิจพลังงานโลก
ก่อนหน้าที่จะมีความตึงเครียดครั้งล่าสุดในตะวันออกกลาง ประมาณ หนึ่งในห้า ของน้ำมันโลกถูกขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางลำเลียงที่แคบที่สุดและมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
เมื่อช่องแคบนี้ถูกปิดอย่างมีประสิทธิภาพต่อเรือบรรทุกน้ำมัน หมายความว่าซัพพลายน้ำมันขาดหายไป หนึ่งในห้า จากระบบ
และนี่คือจุดที่หลายคนยังไม่เข้าใจ - แม้ว่าไอร์แลนด์ (และประเทศไทยก็เช่นกัน) จะไม่ได้นำเข้าน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก แต่ประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะในเอเชีย เช่น จีน เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และอินเดีย พึ่งพาเส้นทางนี้เป็นชีวิตจิตใจ
เมื่อประเทศเหล่านี้ไม่สามารถรับน้ำมันจากตะวันออกกลางได้ พวกเขาจะทำอย่างไร? ทางออกของพวกเขาคือ พวกเขาต้องกว้านซื้อจากแหล่งสำรองอื่น และที่อื่นที่ว่านั้นก็คือแหล่งผลิตในยุโรป ที่ประเทศอย่างไอร์แลนด์เคยซื้อในราคาคุ้มค่ามาตลอด
ผลที่ตามมาคือ จู่ๆ ไอร์แลนด์ก็ต้องประมูลสู้กับประเทศยักษ์ใหญ่เศรษฐกิจในการประมูลน้ำมันที่อยู่ใกล้บ้านตัวเอง และเมื่อมีผู้ซื้อมากขึ้นแต่ปริมาณน้ำมันเท่าเดิม มูลค่าของมันก็ต้องแพงขึ้นตามหลักเศรษฐศาสตร์
- ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ (Brent Crude) ซึ่งเป็นมาตรฐานราคาน้ำมันที่ใช้กันทั่วโลก ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์อยู่ที่ประมาณ 72 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล
- แต่หลังจากเกิดการรบกวนในด้านซัพพลายเชนและความไม่แน่นอนทางการเมือง ราคาก็พุ่งทะลุ หลักร้อยเหรียญ อย่างรวดเร็ว
สิ่งที่คนทำธุรกิจต้องเรียนรู้ - "ความเสี่ยงที่มองไม่เห็น" คือความเสี่ยงที่น่ากลัวที่สุด
สิ่งที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ต้องเรียนรู้จากสถานการณ์นี้คือ "Supply Chain" หรือเครือข่ายการผลิตและจัดส่งสินค้าของคุณ ไม่ได้จบแค่ที่ผู้ขายที่คุณติดต่อโดยตรง
ถ้าคุณทำธุรกิจร้านอาหาร คุณอาจจะคิดว่าต้นทุนของคุณขึ้นอยู่กับราคาผักชีหมูเห็ดเป็ดไก่ แต่ความจริงคือ ราคาผักทุกใบในจานของลูกค้า ถูกขับเคลื่อนด้วยปัจจัยจากอีกซีกโลก เพราะค่าลอจิสติกส์ ค่าบำรุงรักษา และการขนส่ง ทั้งหมดล้วนเป็นผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียม
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า "Hidden Vulnerabilities" ในระบบเศรษฐกิจสมัยใหม่ คุณอาจคิดว่าธุรกิจของคุณปลอดภัย เพราะคุณซื้อจากผู้ผลิตในประเทศ ติดตามต่อได้ที่นี่ แต่เมื่อเกิดวิกฤตในระดับโลก ผู้ผลิตในประเทศของคุณก็จะบวกราคาที่เพิ่มขึ้นมาให้คุณอยู่ดี
- กฎเหล็กของธุรกิจ: ในเศรษฐกิจโลกาภิวัตน์ ไม่มีธุรกิจไหน "อยู่คนเดียว" ได้อย่างแท้จริง
- ทุกธุรกิจคือส่วนหนึ่งของเครือข่ายที่ซับซ้อนขึ้น
- และสิ่งที่เกิดขึ้นในส่วนหนึ่งของโลก จะส่งผลกระทบทางอ้อมมาถึงคุณไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
ทำไมรัฐบาลไม่ตัดภาษีพลังงานเพื่อช่วยประชาชน?
อีกหนึ่งคำถามที่หลายคนสงสัยคือ ในเมื่อกว่าครึ่งหนึ่งของราคาน้ำมันที่เราจ่ายเป็น ภาษีของรัฐ ทำไมรัฐบาลถึงไม่หั่นภาษีทิ้งไปเลย?
ในกรณีของไอร์แลนด์ ตั้งแต่เกิดสถานการณ์ในปลายเดือนกุมภาพันธ์ รัฐบาลได้ลดภาษีน้ำมันดีเซลลงรวม ประมาณ 32 เซนต์ และน้ำมันเบนซินลง 27 เซนต์ต่อลิตร ซึ่งใช้งบประมาณรวมถึง กว่าเจ็ดร้อยห้าสิบล้านยูโร
ฟังดูเหมือนเป็นจำนวนมาก แต่ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดมากกว่านี้ในเมื่อมีงบประมาณเกินดุลตั้งมหาศาล?
คำตอบคือ "ทุกการตัดสินใจทางการเงินมีต้นทุนของมัน" หรือที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "ต้นทุนค่าเสียโอกาส"
ถ้ารัฐบาลเอาเงินไปพยุงราคาพลังงานมากกว่านี้ ก็แปลว่าต้องตัดงบมาจากที่อื่น เช่น การลดภาษีเงินได้ที่วางแผนไว้ในเดือนตุลาคม หรืองบประมาณด้านสาธารณสุข การศึกษา และโครงสร้างพื้นฐาน
นอกจากนี้ ตัวเลขเงินเกินดุล 9.2 พันล้านยูโร ที่ดูเหมือนจะมหาศาล แท้จริงแล้วส่วนใหญ่มาจากภาษีนิติบุคคลที่มีความผันผวนสูงมาก ไม่มีใครรับประกันได้ว่าปีหน้าจะยังมีรายได้แบบนี้อยู่อีก
- สิ่งที่ CEO ต้องเรียนรู้: เมื่อคุณบริหารเงินสด ไม่ว่าจะเป็นเงินส่วนตัวหรือเงินของบริษัท
- อย่าใช้จ่ายตามตัวเลขที่เห็นในบัญชี ณ ปัจจุบันเพียงอย่างเดียว
- ต้องคิดถึง "คุณภาพ" ของรายได้ด้วยว่ามันยั่งยืนแค่ไหน
- รายได้ที่มาจากแหล่งเดียวและผันผวนสูง ไม่ใช่รายได้ที่คุณควรนำไปวางแผนการใช้จ่ายระยะยาว
ผู้ประกอบการขายน้ำมันโก่งราคาจริงหรือ?
อีกหนึ่งประเด็นที่มักจะเป็นที่ถกเถียงในยามที่ราคาน้ำมันพุ่งสูงคือ ข้อกล่าวหาที่ว่า ปั๊มน้ำมันแอบขึ้นราคาเอาเปรียบประชาชน
ในกรณีของไอร์แลนด์ ราคาน้ำมันดีเซลกระโดดจาก 1.70 ยูโรต่อลิตร ไปเป็น 2.30 ยูโรต่อลิตร ภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ ซึ่งเป็นเรื่องที่สร้างความไม่พอใจและสมเหตุสมผลที่จะมีการตรวจสอบ
องค์กรอิสระด้านผู้บริโภคของไอร์แลนด์ได้เข้าไปสอบสวนแล้ว และผลการสอบสวนพบว่า ไม่พบข้อมูล ที่บ่งชี้ว่าผู้ค้าปลีกฉวยโอกาสจากสถานการณ์นี้
การวิเคราะห์ราคาขายส่ง (ซึ่งเป็นราคาที่ปั๊มน้ำมันต้องจ่ายเอง) แสดงให้เห็นว่าการพุ่งขึ้นของราคาขายส่งล้อไปกับราคาที่ผู้บริโภคจ่ายที่ปั๊ม หมายความว่า ผู้ค้าปลีกแค่ ไม่ได้รับกำไรส่วนเกิน
- หลักคิดในการบริหารวิกฤต: ในยามวิกฤต อย่ากระโดดเข้าไปกล่าวหาใครโดยไม่มีข้อมูล
- แต่จงเรียนรู้ที่จะ "แยกแยะระหว่างการส่งต่อต้นทุนกับการฉวยโอกาส" สองอย่างนี้คนละเรื่องกัน
- ถ้าคุณเป็นผู้ประกอบการ ในช่วงที่ต้นทุนของคุณสูงขึ้น คุณมีสิทธิ์ปรับราคาขายให้สอดคล้องกับต้นทุน
- แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ ศิลปะในการสื่อสารเรื่องการขึ้นราคา
- ต้องอธิบายเหตุผลของการปรับราคาให้ชัดเจน แสดงให้เห็นว่าคุณก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน เพื่อรักษา ความไว้วางใจในระยะยาว